2 Yıl Çalışınca Ne Kadar Tazminat Alırım?
İzmir’de yaşıyorum, ve her gün sokakta, işyerinde ya da sosyal medyada karşılaştığım şeyler hep aynı: “Tazminat alacak mıyım?”, “2 yıl çalıştım, bu kadar mı?” gibi sorular. Bu yazıya başlamadan önce şunu net söyleyeyim: Çalışan hakları konusunda Türkiye’de ciddi bir kafa karışıklığı var. Çoğu kişi, tazminat almak ya da haklarını savunmak konusunda ne yazık ki bir yerlerde takılıyor. 2 yıl çalışınca ne kadar tazminat alırsınız, bunu konuşalım ama önce bir düşünün: Ne kadar adil?
2 Yıl Çalışmanın Tazminatla İlgili Gerçekleri
Öncelikle şu soruya cevap verelim: 2 yıl çalıştıktan sonra ne kadar tazminat alırsınız? Bu soruya net bir yanıt vermek, biraz kafaları karıştırabilir çünkü her şey birkaç faktöre bağlı: işin türü, maaşınız, iş yerindeki pozisyonunuz ve tabii ki işten ayrılma şekliniz.
İşçi tazminatı, genellikle kıdem tazminatı olarak bilinir. Yani, işten ayrıldığınızda her bir yıl için maaşınızın yaklaşık 30 günlük tutarını almanız gerekir. Örnek vermek gerekirse, maaşınız 3.000 TL ise, bir yıl çalıştıysanız 3.000 TL’lik bir tazminat alırsınız. 2 yıl çalıştıysanız, 6.000 TL almanız beklenir. Ama burada dikkat edilmesi gereken bir şey var: kıdem tazminatı almak için işten haklı bir nedenle ayrılmanız gerekiyor. İstifa ederseniz, tazminat alamıyorsunuz. Yani ya işveren sizi çıkaracak, ya da bazı özel durumlarda, yani haklı sebeplerle istifa ettiğinizde tazminat alabilirsiniz. Anlayacağınız, tazminat almak, işten ayrılma şeklinize bağlı.
Ama biraz da şu açıdan bakalım: Çalışan hakları dendiğinde çoğumuzun aklına ilk gelen tazminat değil, doğru maaş. Çalışan olarak gerçekten hakkını alıyor muyuz? 2 yıl sonunda tazminat almak çok güzel, ama o sürede aldığınız maaş, gerçekten ne kadar tatmin edici? Burada sorgulamamız gereken, belki de tazminattan çok, o 2 yıl boyunca emeğinizin ne kadar karşılık bulduğudur.
Tazminatın Güçlü Yönleri
Hadi, biraz da tazminatın güzel yönlerinden bahsedelim. Çünkü işin içinde maddiyat olduğu için, herkesin gözünü kamaştıran birkaç şey var. İşten ayrıldığınızda kıdem tazminatını almak, hiç de fena bir şey değil. Bu, en azından o zaman için size bir finansal güvence sağlıyor. Ayrıca, yasal bir hak olduğundan, işverenin size ödeme yapmaması da çok zor. İşte bu noktada biraz rahatlıyorsunuz. Aynı zamanda, kıdem tazminatının geriye dönük hesaplanması, genelde işçilere büyük avantajlar sunuyor. Hani bazen deriz ya, “İyi ki tazminat var, yoksa ne yapardık?” İşte böyle.
Bir diğer güçlü yönü de şu: Kıdem tazminatı sayesinde, eğer işsiz kaldıysanız, en azından o süreyi daha kolay geçirebiliyorsunuz. Yeni bir iş ararken ya da bir şeyler inşa etmeye çalışırken bu tazminat, geçici de olsa hayatınızı biraz rahatlatabiliyor.
Zayıf Yönler ve Gerçekten Alınması Gereken Tazminat
Şimdi, tazminatın zayıf yönlerinden de bahsedelim. Çünkü işler o kadar pembe değil. En büyük zorluk, 2 yıl çalıştıktan sonra almak istediğiniz tazminatı almak değil, o 2 yıl boyunca hak ettiğiniz maaşı alıp almadığınız sorusudur. Türkiye’deki birçok sektörde düşük maaşlar ve belirsiz çalışma koşulları çalışanları zor durumda bırakıyor. Kıdem tazminatını almak, çok güzel ama diyelim ki, 2 yıl boyunca aldığınız maaş, yaşam standardınıza göre düşük kaldı. Bu durumda, tazminat aslında o kadar anlamlı olmuyor.
Örneğin, bir yıllık kıdem tazminatını aldınız ama maaşınız 2 yıl boyunca asgari ücretin biraz üstüydü. Hadi diyelim ki, 2 yıl boyunca 2.500 TL maaş aldınız, bu durumda tazminatınız sadece 5.000 TL olacak. Bu, İstanbul gibi büyük şehirlerde ne kadar süre idare edebilir? Kıdem tazminatı alırken bir yandan da çalışan haklarının daha düzgün olması gerektiği gibi bir soruyla karşılaşıyoruz. Yani, asıl mesele, hak ettiğiniz maaş ve çalışma koşullarının başından itibaren düzgün olması. Çünkü tazminat almak, aslında daha sağlıklı bir çalışma ortamında alınması gereken haklardan yalnızca bir tanesi.
Bir diğer problem ise şu: İstifa ederseniz, tazminat almazsınız. İşyerinden ayrıldığınızda tazminat alabilmeniz için genellikle işverenin sizi çıkarması gerekiyor ya da haklı bir nedenle istifa etmeniz lazım. Çoğu zaman, iş yerinde yaşanan sıkıntılar nedeniyle istifa eden bir çalışan, zor durumda kalıyor. Çalışan hakları konusunda büyük eksiklikler var ve çoğu zaman işverenler, işten çıkarmayı kolaylaştıran yollar arıyorlar. Yani, sistem, bir çalışanın kendi isteğiyle ayrılmasını zorlaştıran bir yapı haline gelmiş.
Sonuç: Gerçekten Hakkınızı Alıyor Musunuz?
Tazminat konusu, çokça konuşulsa da, çoğu zaman gündelik hayatta gözden kaçıyor. 2 yıl çalıştıktan sonra alacağınız tazminat, elbette önemli bir hak, ancak işin arkasında daha büyük bir soru var: Gerçekten hakkınızı alıyor musunuz? İyi bir iş ortamı, doğru maaş, adil çalışma koşulları, iş yerindeki saygı… İşte bunlar, tazminatın ötesinde değerlendirmeniz gereken unsurlar.
Evet, 2 yıl çalışınca alacağınız tazminat, o an için sizi rahatlatabilir, ama çalışan haklarını savunmak, sadece tazminat almakla bitmiyor. Peki ya iş yerinde geçen yıllar, gerçekten hakkınız olan koşullarda mı geçti? Hadi gelin, bunu düşünelim.